Door Annelies Dellink op 31 oktober 2017

Terwijl de wind met 40 knopen door de Groningse straten waaide vond het symposium Wind-meets-Gas plaats, een belangrijke bijeenkomst over de energie van de toekomst. Die harde wind was meteen een goed voorbeeld van een probleem dat zich afspeelt binnen de duurzame energiesector, want windenergie kunnen we niet opslaan. De windmolenparken genereren op dit soort stormachtige dagen zóveel elektriciteit dat ons lichtnet het niet aankan. Noodgedwongen worden een aantal parken gesloten, waarbij potentiële energie dus verloren gaat. Inmiddels is er echter technologie genoeg, dus de hoogste tijd om naar oplossingen te gaan kijken.

We streven in Nederland allemaal naar een maatschappij waarbij we minder fossiele brandstoffen gebruiken: groen en MVO zijn inmiddels ontzettend hip. Maar hoe gaan we massaal omschakelen? Die paar elektrische auto’s gaan echt niet het verschil maken. De uitdaging is om iedereen energie van dezelfde kwaliteit en prijs te leveren, maar dan volledig duurzaam. Voor dit soort grote uitdagingen is publieke en private samenwerking nodig, en de kick-off hiervan vond plaats op 13 september in de Aa-Kerk te Groningen, georganiseerd door een trouwe opdrachtgever van de Young Advisory Group: Energy Valley.

Aanwezigen waren onder andere de heren van TenneT, Gasunie, Siemens en Nuon. Zij betraden het podium en vertelden hun visie op de toekomst, hun innovaties op dit gebied en de noodzaak om de handen ineen te slaan. Dit rijtje werd aangevuld met vertegenwoordigers van de Provincie en Gemeente Groningen, het Ministerie van Infrastructuur & Milieu en the Connecting Europe Facility (CEF), wat leidde tot twee interessante dagen gevuld met brainstorms over dit vraagstuk. Ik zal proberen een beeld te schetsen van het plan dat leidend was op dit evenement.

 

De potentie van waterstofgas

‘Wind meets Gas’ gaat over de manier waarop de brug tussen deze twee energievormen wordt geslagen. Dit kan door een vrij simpele maar energierijke verbinding: waterstofgas (H2). Door middel van elektrolyse kunnen de duurzaam opgewekte elektronen afkomstig uit wind- en zonneparken omgezet worden in materie die je wel grootschalig kunt opslaan. Bij elektrolyse wordt water ontleed, waarbij zuurstof ontstaat aan de anode, en waterstofgas aan de kathode (don’t try this at home, want bij het mengen van deze stoffen ontstaat knalgas.) Dit waterstofgas kan vervolgens op verschillende manieren gebruikt worden, zoals in de industrie of het transport. Ook kun je het terug omzetten naar stroom of het laten reageren met koolstofdioxide tot methaan, wat weer terug het gasnet in kan. Groen geproduceerd dus, en zero emission!

Groene waterstof kan dus de transitie naar een duurzaam energiesysteem faciliteren. De grote vraag is dan: hoe zetten we een waterstofeconomie op poten? De sprekers op dit symposium duidden het vaak als een kip-en-ei-probleem. Wanneer er geen markt is, ga je niet investeren in de productie en infrastructuur. Aan de andere kant trekt de markt van bijvoorbeeld de waterstofauto niet aan als je toch nergens kan tanken. Deze hobbel moeten we dus met zijn allen (lees: bedrijven en overheid) zien te overbruggen. Een groene waterstofeconomie omvat productie, markten, infrastructuur en maatschappelijke aspecten, en kan alleen worden gerealiseerd als ze gelijktijdig en in overeenstemming ontwikkeld worden. Nu zijn jullie vast benieuwd over welke cijfers we het hebben bij zo’n groot project.

Het totaal aan investeringen voor de ontwikkeling van een groene waterstofeconomie in Noord-Nederland wordt tot 2030 geschat op 17,5 tot 25 miljard euro. Hieronder vallen o.a. de investeringen die gedaan moeten worden in offshore wind parken, elektrolysers, biomassavergassingscentrales, tankstations, pijplijnen naar de rest van Nederland en/of Duitsland, handelsplatformen, havenfaciliteiten en zero emission openbaar vervoer. Met de implementatie van deze projecten, activiteiten en systemen tussen 2017 en 2030, zal er bij benadering jaarlijks 270.000 ton waterstof geproduceerd worden in Noord-Nederland. Hierbij zal grootschalige productie van waterstof concurrerende prijzen opleveren voor de huidige brandstof. (Bron: Noordelijke Innovation Board)

 

Positie, middelen en kennis

Waarom eigenlijk Groningen en Noord-Nederland? Ten eerste is het noorden uniek gepositioneerd voor het opzetten en opschalen van een groene waterstofeconomie. De Eemshaven zal een gateway worden van het groeiende aanbod duurzaam opgewekte elektriciteit uit de Noordzee, Noorwegen (NorNed kabel) en Denemarken (COBRA kabel). Daarnaast zijn er in het noorden al grote chemische fabrieken die deel kunnen nemen in deze sector, en is de infrastructuur voor het gastransport al aanwezig. Deze leidingen kunnen goedkoop aangepast worden voor groene waterstof. Ten tweede is het een feit dat er steeds minder gas geboord mag worden in Groningen, vanwege de door gasproductie veroorzaakte aardbevingen. Dit zal in de periode van nu tot 2025 een economische krimp van 8-10% veroorzaken in Noord-Nederland. De groene waterstofeconomie zal mogelijk het verlies aan economische groei en werkgelegenheid kunnen compenseren. Ten derde heb ik met eigen ogen de Energy Academy uit de grond zien rijzen, en mocht ik bij de opening van het gebouw zijn. In dit nieuwe topinstituut van de RUG gaan bedrijfsleven, onderwijs en wetenschap gezamenlijk werken aan onderzoek en innovatie op energiegebied. Met de benodigde kennis zit het dus wel goed.

 

Leuk plan, en nu?

“Realisatie van de groene economie vereist een goed gecoördineerde en strak geregisseerde aanpak.”

Accenture heeft geanalyseerd hoe de realisatie van een groene waterstofeconomie in Noord-Nederland moet worden georganiseerd. We zijn nu nog in fase 1: de mobilisatie. Vervolgens moet er infrastructuurontwikkeling, marktontwikkeling en productieontwikkeling op gang komen. Dit zal richting 2030 flink opgeschaald moeten worden voordat het zichzelf zal bewijzen. Uiteraard moet er ook nog een hoop geschoven worden in de wet- en regelgevingskaders. Bedrijven moeten investeren, maar de overheid moet de juiste faciliterende voorwaarden scheppen. Tot slot zijn ze voor dit Masterplan nog opzoek naar een sterke Groene Waterstof Ambassadeur. Ik ben erg benieuwd wie hiervoor zijn hand zal opsteken!

 

Meer lezen?
http://profadvanwijk.com/wp-content/uploads/2017/04/NIB-BP-NL-DEF-webversie.pdf

https://www.nu.nl/economie/4920428/gasunie-sluit-zich-bij-consortium-energie-eiland.html

www.tso2020.eu

 

 

 

 

 

Annelies Dellink
Door Annelies Dellink op 31 oktober 2017

Annelies is een enthousiaste snelle denker die houdt van nieuwe uitdagingen. Door haar studie Gedrag- en Neurowetenschappen en minor Farmaceutische Wetenschappen is ze sterk onderzoeksgericht opgeleid en weet hierdoor als geen ander hoe de kleinste processen grootse invloeden kunnen hebben. Haar leergierigheid reikt echter verder, en daarom heeft ze zich bij de YAG aangesloten om haar kwaliteiten op een breder gebied toe te passen. Annelies heeft oog voor detail en behoudt tegelijkertijd de helikopterview, waardoor problemen op een efficiënte manier worden aangepakt. In haar vrije tijd zeilt ze Skûtsje wedstrijden of staat ze op de surfplank met het motto: No risk, no fun.